Józef Czapski Livres

Tra il 1940 e il 1941 nel gulag di Grjazovec, quattrocento chilometri a nord di Mosca, un gruppo di ufficiali polacchi detenuti trova un modo decisamente inusuale, e quanto mai efficace, per resistere all'annientamento morale e intellettuale. A turno intrattengono i compagni di prigionia – accalcati in una stanza, esausti dopo le ore passate a lavorare all'aperto, nel gelo feroce dell'inverno russo – parlando di argomenti con cui hanno particolare dimestichezza. Ne nasce così una serie di vere e proprie lezioni, pressoché clandestine, sui soggetti più disparati: dalla storia del libro a quella dell'Inghilterra, dall'alpinismo all'architettura. Józef Czapski, pittore di vaglia e scrittore, conversa di pittura francese e pittura polacca, nonché di letteratura francese. E soprattutto rievoca e commenta – citando a memoria, senza il minimo supporto cartaceo, e tuttavia con una precisione sorprendente – intere pagine della Recherche di Proust, opera che l'Unione Sovietica ha messo all'indice in quanto espressione paradigmatica della letteratura borghese decadente. E quello che ne scaturisce – cui abbiamo oggi accesso grazie alla trascrizione in francese che lo stesso Czapski realizza ‘a caldo’ – non è soltanto una dimostrazione del potere del ricordo e la testimonianza di un modello singolarissimo di resistenza, ma anche una lettura di Proust di suprema finezza.

" Oh, non ! Le monde ne se refroidit pas encore. Ce n'est qu'une apparence. L'ardeur, l'amour, voilà ce dont il est fait, la voilà son essence. " Et le teint hâlé, et les ,joues rubicondes. Et les mamelles du monde. Leurs mystères. " Et le petit Rozanov perdu sur ce sein. Et qui suce éternellement le lait qui coule. Comme je l'aime ce mamelon du monde, brun et odorant, avec quelques petits poils follets autour! Et mes paumes pressent les mamelles élastiques, et le Maître du Monde qui, des profondeurs de sa science, sait que, j'existe et me protège. " Et il me donne du lait, et dans ce lait, la sagesse et le feu. " C'est pour cela que j'aime Dieu. "

Klasyka literatury światowej XX wieku.„Na nieludzkiej ziemi to mrożąca krew w żyłach relacja z życia i śmierci w gułagu. Napisał ją obdarzony niezwykłym zmysłem obserwacji, wielkim talentem i wyjątkową wrażliwością artysta. Książka Józefa Czapskiego to klasyk, który należy stawiać obok Archipelagu GUŁag Sołżenicyna czy Innego Świata Herlinga-Grudzińskiego”.Norman DaviesNa nieludzkiej ziemi należy do kanonu najbardziej wstrząsających książek o cierpieniach zgotowanych światu przez komunistyczną utopię, jakie realizował sowiecki aparat przemocy i wyzysku. Józef Czapski oddaje głos zamordowanym i wyraża w ich imieniu niezgodę na dokonujący się horror. Jednymi z pierwszych, którzy docenili znaczenie i siłę zawartych tu tekstów, byli Arthur Koestler i George Orwell. Ten ostatni, zainspirowany przeżyciami Czapskiego, planował napisać książkę o Katyniu.Posłowie do nowego wydania dzieła Józefa Czapskiego napisała prof. Natalia Lebiediewa, historyk, jedna z najwybitniejszych znawczyń tematyki katyńskiej.

Jest w tej korespondencji nurt egzystencjalny, mistyczny, psychologiczny, malarski, literacki, polityczny, miłosny, przeplecione i zaświadczone życiem. To jest opowieść o otwieraniu się na rzeczywistość, o wierności w przemianie, o źródłach wewnętrznej siły, o wolności i sensie.

Kiedyś miałem szczęście oglądać z Czapskim wystawę Bacona. Widziałem, jak potrafi patrzeć. Czapski przyglądał się z taką uwagą, że wtapiał się w obraz, jakby był jego częścią. Zastanawiał się, jak jest zrobiony, dlaczego żółć jest śpiewająca, jak można było namalować coś tak ostatecznego. Fascynująca była jego wiara w malarstwo… Andrzej Wajda[Czapski] ma uderzający dar twórczego podziwu. Uczy się patrzyć i uczy patrzyć innych. Umie przemieniać martwe pomniki w skarby, ożywiać muzea, powodować, że muzy pojawiają się w nich, stają przy obrazach, mówią do ucha patrzącego. Wojciech KarpińskiPatrząc: wspaniale napisana, przemyślana „z paletą w ręku”, ale i z kawałkiem czarnego chleba w Gułagu książka o sztuce – i o życiu, krótko mówiąc – o condition humaine. Bez żadnej retoryki, rzetelna i mądra do samego spodu. Jacek Woźniakowski

Wysmakowana podróż po świecie literatury. Obszerny wybór esejów, recenzji krytycznoliterackich, sylwetek pisarzy drukowanych na przestrzeni niemal czterdziestu lat na łamach „Orła Białego” czy paryskiej „Kultury”. Rozległy wachlarz zainteresowań Józefa Czapskiego, od Norwida po Miłosza i innych współczesnych mu znakomitych pisarzy emigracyjnych, uzupełniony jest o wątki dotyczące literatury zagranicznej. Józef Czapski prezentuje sylwetki twórców francuskich (Mauriac, Proust, Valery) i rosyjskich (Dostojewski, Tołstoj). Niezwykle osobisty ton, pełna swobody narracja dopełniona erudycją i ogromną wiedzą autora, czyni z Czytając znakomitą lekturę dla miłośników literatury i sztuki.

Józef Czapski, Abkomme eines vornehmen Adelsgeschlechts, erlebte die Revolution in St. Petersburg noch als Student, war Maler und in den 1920er-Jahren Mitbegründer der eine ganze Generation prägenden Kunstströmung der »Kapisten«, diente als Offizier im polnischen Heer beim Überfall Nazideutschlands, überlebte Stalins Lager im Osten und kehrte mit der polnischen Exilarmee über den Nahen Osten und Italien zurück nach Mitteleuropa. Nach dem Krieg gehörte er zu den Gründern der legendären polnischen Exilzeitschrift Kultura in Paris. Aus einem winzigen Zimmer in Maisons-Laffitte, in dem er seine zweite Lebenshälfte schreibend und malend verbrachte, sollte er zum Zentralgestirn der polnischen Exilkultur des 20. Jahrhunderts werden. Doch ob als Soldat, Diplomat, Autor oder Reisender – sein Blick war stets der eines Künstlers, der die Wirklichkeit in Farben und Schattierungen wahrnahm, und prägte auch maßgeblich sein Schreiben. Mit den Pinselstrichen nur weniger Sätze weiß er ganze Panoramen zum Leben zu erwecken. Es sind Bilder und Gespenster eines ganzen Jahrhunderts, die er in seinen Essays und Erinnerungen heraufbeschwört. Erstmals ins Deutsche übersetzt, zeichnen die hier versammelten Texte Czapskis zugleich das Porträt ihres Autors und des »Zeitalters der Extreme«. Mit seinen Augen betrachtet, entdecken wir sogar in Wüsten und Ruinen Schönheit und Güte.