Anna Bikont Ordre des livres (chronologique)

Od maja 1947 do sierpnia 1948 roku Lejb Majzels, pracownik Centralnego Komitetu Żydów w Polsce, wyjeżdża w teren dwadzieścia osiem razy w poszukiwaniu pięćdziesięciorga dwojga dzieci, które przeżyły Zagładę i pozostają pod opieką Polaków. Każdy wyjazd skrupulatnie odnotowuje: o której wyjechał, o której dotarł, czy znalazł dziecko i za ile naród żydowski może je wykupić. Bo życie każdego żydowskiego dziecka ma cenę. Siedemdziesiąt lat później Anna Bikont powtarza próbę ich odnalezienia. Podąża śladem zapisków pozostawionych w dwóch zeszytach – „Sprawozdaniach z podróży służbowych L. Majzelsa w sprawie poszukiwania dzieci znajdujących się w rękach Polaków”. Z niezwykłą dociekliwością szuka choćby najdrobniejszych informacji, które mogłyby doprowadzić do spotkania po latach. Dokonuje niemożliwego, jednocześnie stając przed kolejnym potężnym wyzwaniem – jak skłonić do wspomnień ludzi, którzy uciekli od przeszłości, niekiedy na koniec świata. Cena to reporterskie śledztwo rzucające nowe światło na losy dzieci po Zagładzie. Prowadzone z przenikliwością znakomicie oddaje niepokojącą atmosferę powojnia i burzy pozornie oczywistą ocenę wyborów życiowych ocalałych.

Opowieść przedstawia losy sześciu polskich pisarzy: Jerzego Andrzejewskiego, Tadeusza Borowskiego, Kazimierza Brandysa, Tadeusza Konwickiego, Adama Ważyka i Wiktora Woroszylskiego, którzy po wojnie stali się zwolennikami nowego ładu, by później go zrewidować i ostatecznie odrzucić. Książka stanowi wnikliwe studium stalinizmu, analizując motywy, które skłoniły utalentowanych ludzi do przyjęcia komunizmu. Równocześnie jest barwnym obrazem życia literackiego i relacji pisarzy z władzą. Historia powojennej literatury polskiej ukazana jest przez pryzmat losów wybranych bohaterów, a także jako panoramiczny reportaż historyczny oparty na solidnych źródłach. Po kilkunastu latach ukazuje się nowe, poprawione wydanie, w którym zmieniono podtytuł, by lepiej oddać drogę pisarzy do i od komunizmu. Autorki, Anna Bikont i Joanna Szczęsna, dogłębnie badają zagadkę śmierci Tadeusza Borowskiego, zbierając różne wersje i relacje. Książka jest manifestem w obronie literatury, ukazującą złożoność emocji i doświadczeń tamtej epoki. Nie ocenia pisarzy, lecz stara się zrozumieć ich wybory, odkrywając prawdę o przeszłości bez tonu oskarżenia. Bohaterowie mają wiarygodne biografie, a ich zaangażowanie w ideologię trwało około dziesięciu lat, co czyni tę książkę ważnym głosem w dyskusji o pamięci i historii.

Wisława Szymborska houdt niet van bemoeizucht. Ze heeft nooit willen weten van een ‘uitwendige biografie’: wat ze over zichzelf te zeggen heeft, staat in haar gedichten. Toen ze na de toekenning van de Nobelprijs door journalisten bestormd werd, kregen deze te horen dat de laureate niet graag antwoord geeft op vragen over haar leven. Bij verschillende gelegenheden zei ze: ‘Het in het openbaar spreken over zichzelf verarmt inwendig.’ Desondanks schreven Anna Bikont en Joanna Szczęsna een biografie van Wisława Szymborska, nadat eerdere pogingen van anderen waren mislukt. Het begon met de rubriek Literaire post in een literair tijdschrift, die door Szymborska (onder pseudoniem) werd geschreven. Toen Bikont en Szczęsna dit ontdekten en erover begonnen te schrijven, ging de telefoon: ‘Het is een verschrikkelijk gevoel’, zo hoorden zij Szymborska zeggen, ‘over jezelf te lezen, maar nu de dames al zo veel werk hebben verzet, vooruit, laten we dan maar gaan “preciseren”.

Le 10 juillet 1941, la population juive de la petite ville polonaise de Jedwabne a été victime d'un pogrom. Des centaines d'hommes, de femmes et d'enfants ont été brûlés dans une grange, et seuls quelques-uns ont survécu. Cet acte de cruauté incommensurable a été peu puni. Ce qui s'est réellement passé ce jour-là, et par qui, est resté dans l'ombre pendant plus de soixante ans. Ce n'est qu'avec le livre Nachbarn (2000) de l'historien Jan T. Gross que l'on a découvert que des Polonais, protégés par les occupants allemands, avaient tué leurs voisins juifs sans défense à Jedwabne, provoquant un choc dans la société polonaise et une vive controverse sur les crimes commis contre la population juive du pays. La journaliste Anna Bikont part à la recherche de la vérité. Elle se rend plusieurs fois à Jedwabne, interroge des survivants et des auteurs, des villageois, des historiens et des politiciens. Elle explore des dossiers judiciaires et des archives de presse. Avec rigueur et délicatesse, elle reconstitue non seulement la violence et les circonstances qui l'ont rendue possible, mais elle dresse également le portrait d'une ville qui refuse encore aujourd'hui de se souvenir.